کشیدن دندان یکی از رایجترین اقدامات دندانپزشکی است که معمولاً زمانی انجام میشود که دیگر هیچ روش درمانی مؤثری برای حفظ دندان وجود ندارد. گرچه بسیاری از بیماران از شنیدن عبارت “کشیدن دندان” دچار استرس میشوند، اما آگاهی از مراحل انجام این کار میتواند به کاهش نگرانی و آمادگی بهتر فرد کمک کند. در این مقاله، به طور کامل مراحل کشیدن دندان، دلایل انجام آن، مراقبتهای قبل و بعد از درمان و نکات مهم برای بهبودی سریعتر را بررسی میکنیم.
چرا ممکن است نیاز به کشیدن دندان داشته باشیم؟
در حالت طبیعی، دندانها برای جویدن و زیبایی لبخند ضروری هستند. اما گاهی عواملی باعث میشوند که حفظ دندان دیگر امکانپذیر نباشد. برخی از مهمترین دلایل کشیدن دندان عبارتاند از:
-
پوسیدگی شدید دندان:
زمانی که پوسیدگی به ریشه یا استخوان فک رسیده باشد و درمانهایی مثل پرکردن یا عصبکشی دیگر پاسخگو نباشند، دندان باید کشیده شود. -
عفونت یا آبسه:
عفونتهای شدید اطراف دندان ممکن است به لثه و استخوان فک گسترش پیدا کنند. در چنین مواردی، اگر درمان دارویی یا عصبکشی مؤثر نباشد، دندانپزشک چارهای جز کشیدن ندارد. -
دندان عقل نهفته یا مشکلدار:
دندان عقل معمولاً آخرین دندانی است که رشد میکند. در بسیاری از افراد، فضای کافی برای رشد آن وجود ندارد و باعث درد، التهاب یا کج شدن سایر دندانها میشود. در این حالت، کشیدن آن توصیه میشود. -
آمادهسازی برای درمانهای ارتودنسی:
در برخی از طرحهای ارتودنسی، برای تنظیم فضای دهان ممکن است لازم باشد یک یا چند دندان کشیده شوند. -
آسیب شدید بر اثر ضربه:
گاهی دندان در اثر تصادف یا ضربه به گونهای میشکند که قابل ترمیم نیست.
مراحل کشیدن دندان چگونه انجام میشود؟
فرآیند کشیدن دندان معمولاً در یک جلسه توسط دندانپزشک عمومی یا متخصص جراحی فک و صورت انجام میشود. مراحل آن به طور کلی به صورت زیر است:
۱. معاینه و عکسبرداری
در اولین مرحله، دندانپزشک وضعیت دندان، ریشهها و استخوان اطراف را بررسی میکند. در صورت نیاز، عکس رادیوگرافی (X-ray) از دندان گرفته میشود تا محل دقیق ریشه و عفونت احتمالی مشخص شود. این کار به برنامهریزی دقیق برای کشیدن کمک میکند.
۲. بیحسی موضعی
قبل از شروع کار، دندانپزشک با استفاده از داروی بیحسی موضعی، ناحیه اطراف دندان را کاملاً بیحس میکند تا بیمار هیچ دردی احساس نکند. معمولاً چند دقیقه زمان میبرد تا بیحسی کامل شود.
۳. لق کردن دندان
دندانپزشک با ابزاری به نام الواتور (Elevator) به آرامی دندان را از محل خود شل میکند. این مرحله باعث میشود دندان از استخوان و بافت لثه جدا شود.
۴. کشیدن دندان
پس از لق شدن دندان، دندانپزشک با استفاده از ابزار مخصوصی به نام فورسپس (Forceps)، دندان را با حرکات کنترلشده بیرون میآورد. در مواردی که دندان شکسته یا نهفته باشد، ممکن است لازم شود لثه کمی برش داده شود تا دسترسی به ریشهها آسانتر گردد.
۵. تمیز کردن محل دندان
پس از خارج کردن دندان، ناحیه موردنظر از خون و بقایای بافت تمیز میشود تا احتمال عفونت کاهش یابد. گاهی لازم است بخیه زده شود تا لثه بهدرستی ترمیم شود.
۶. پانسمان و کنترل خونریزی
در انتها، یک تکه گاز استریل روی محل کشیدن دندان قرار داده میشود تا با فشرده شدن توسط بیمار، خونریزی کنترل شود. معمولاً باید حدود ۳۰ تا ۴۵ دقیقه گاز را در دهان نگه داشت.
مراقبتهای بعد از کشیدن دندان
برای جلوگیری از عفونت و بهبود سریعتر، رعایت چند نکته بسیار مهم است:
-
عدم شستوشوی دهان تا ۲۴ ساعت:
شستن دهان در ساعات اولیه ممکن است باعث خارج شدن لخته خون از محل زخم شود و روند ترمیم را به تأخیر بیندازد. -
پرهیز از مصرف نوشیدنیهای داغ و نی:
گرما و مکش باعث تحریک زخم و افزایش خونریزی میشود. -
استفاده از کمپرس سرد:
اگر تورم وجود داشته باشد، گذاشتن یخ در ۲۴ ساعت اول بسیار مؤثر است. -
تغذیه مناسب:
بهتر است از غذاهای نرم مانند سوپ، پوره سیبزمینی و ماست استفاده شود. خوردن غذاهای سفت یا جویدن در سمت دندان کشیدهشده تا چند روز ممنوع است. -
استفاده از داروها طبق تجویز دندانپزشک:
معمولاً دندانپزشک آنتیبیوتیک و مسکن تجویز میکند. داروها را باید طبق دستور و کامل مصرف کرد. -
خودداری از سیگار:
نیکوتین روند بهبود لثه را کند میکند و احتمال ایجاد حفره خشک (Dry Socket) را بالا میبرد.
چه زمانی باید به دندانپزشک مراجعه کنیم؟
در حالت عادی، پس از چند روز درد و تورم کاهش مییابد. اما اگر هر یک از علائم زیر ظاهر شد، باید فوراً به دندانپزشک مراجعه کرد:
-
خونریزی شدید یا طولانیمدت
-
تورم شدید یا تب
-
بوی بد دهان یا طعم نامطبوع مداوم
-
درد شدید پس از ۳ تا ۴ روز (علامت حفره خشک)
روشهای مدرن در کشیدن دندان
پیشرفتهای دندانپزشکی در سالهای اخیر باعث شده این فرآیند بسیار راحتتر و سریعتر انجام شود. امروزه از تکنیکهای جدیدی مانند:
-
لیزر دندانپزشکی برای کاهش خونریزی و التهاب
-
آرامبخشی (Sedation) برای بیماران مضطرب
-
جراحی میکروسکوپی دندان عقل برای کاهش آسیب به بافتها
استفاده میشود. این روشها علاوه بر دقت بالا، دوره نقاهت را کوتاهتر و درد را به حداقل میرسانند.
نکات مهم برای بهبود سریعتر پس از کشیدن دندان
-
استراحت کافی در روز اول
-
اجتناب از خم شدن و فعالیت سنگین
-
رعایت بهداشت دهان با مسواک زدن آرام سایر دندانها
-
استفاده از دهانشویه ضدباکتری از روز دوم
-
مراجعه به دندانپزشک برای بررسی وضعیت لثه در صورت وجود بخیه
جایگزین دندان کشیدهشده
بعد از کشیدن دندان، مهم است برای جایگزینی آن برنامهریزی شود. عدم جایگزینی باعث جابهجایی سایر دندانها، مشکلات جویدن و حتی تحلیل استخوان فک میشود. گزینههای جایگزینی شامل موارد زیر است:
-
ایمپلنت دندانی: بهترین گزینه دائمی و طبیعی
-
بریج دندانی: جایگزین ثابت با تکیه بر دندانهای کناری
-
دندان مصنوعی متحرک: انتخابی اقتصادیتر برای چند دندان
دندانپزشک بهترین گزینه را بر اساس شرایط فک، بودجه و سن بیمار پیشنهاد میدهد.
جمعبندی
کشیدن دندان اگرچه ممکن است در ابتدا ترسناک به نظر برسد، اما با رعایت توصیههای دندانپزشک و آگاهی از مراحل آن، یک فرآیند ایمن و بدون درد است. مراقبت صحیح بعد از درمان، تغذیه مناسب و جایگزینی دندان در زمان مناسب، سلامت دهان و زیبایی لبخند شما را حفظ میکند.